ترموستات خودرو چیست؟ بررسی کامل عملکرد، انواع، علائم خرابی و زمان تعویض

ظهر یکی از روزهای گرم تابستان هنگام رانندگی ناگهان متوجه شدم عقربه آمپر آب از حالت معمول بالاتر رفته است. سریع خودرو را در جای امنی متوقف کردم و با یکی از دوستان مکانیک تماس گرفتم. او گفت ابتدا کاپوت را بالا بزنم و فن‌ها را بررسی کنم. فن‌ها به درستی کار می‌کردند، بنابراین مشکل از فن نبود.

در مرحله بعد از من خواست شیلنگ بالای رادیاتور را لمس کنم. شیلنگ چندان داغ نبود، در حالی که دمای موتور بالا رفته بود. در نهایت مشخص شد ترموستات باز نشده و آب داغ موتور وارد رادیاتور نمی‌شود.

همین تجربه باعث شد درباره این قطعه مهم بیشتر تحقیق کنم. در این مقاله به طور کامل با ترموستات خودرو، نحوه عملکرد، انواع، علائم خرابی و نکات مهم نگهداری آن آشنا می‌شویم.

ترموستات خودرو چیست؟

ترموستات خودرو یکی از قطعات مهم سیستم خنک‌کاری موتور است که وظیفه آن تنظیم و ثابت نگه داشتن دمای موتور در محدوده استاندارد و تعریف شده است.

این قطعه با کنترل جریان مایع خنک‌ کننده بین موتور و رادیاتور باعث می‌شود موتور در بهترین دمای کاری خود فعالیت کند.

اگر موتور بیش از حد سرد باشد:

– مصرف سوخت افزایش می‌یابد.

– روغن موتور عملکرد مناسبی ندارد. 

– استهلاک قطعات بیشتر می‌شود. 

اگر موتور بیش از حد گرم شود:

– احتمال جوش آوردن موتور بیشتر می‌شود.

– احتمال آسیب دیدن سرسیلندر بیشتر می‌شود.

– طول عمر موتور کاهش می‌یابد.

به همین دلیل ترموستات نقش بسیار مهمی در سلامت موتور، مصرف سوخت و عملکرد خودرو دارد.

معنی واژه ترموستات

واژه Thermostat از دو کلمه یونانی گرفته شده است:

– Thermos به معنی گرما 

– Statos به معنی ثابت نگه داشتن 

بنابراین ترموستات به دستگاهی گفته می‌شود که دمای یک سیستم را در محدوده مشخصی کنترل و ثابت نگه می‌دارد.

امروزه ترموستات در بسیاری از وسایل مانند:

– خودرو

– یخچال

– سیستم‌های تهویه

– اجاق گاز

– دستگاه‌های صنعتی

استفاده می‌شود.

تاریخچه ترموستات

ایده کنترل و تنظیم دما سابقه‌ای چند صد ساله دارد و از نیاز انسان به ثابت نگه داشتن دما در فرآیندهای علمی، صنعتی و خانگی شکل گرفته است.

ترموستات‌ها به مرور زمان از مکانیزم‌های ساده مکانیکی به سیستم‌های دقیق الکتریکی و الکترونیکی تکامل یافته‌اند.

سال 1620 

یکی از نخستین نمونه‌های شناخته‌شده کنترل دما توسط کورنلیس دربل (Cornelis Drebbel)، مخترع هلندی، ساخته شد.

او نوعی ترموستات مبتنی بر انبساط جیوه طراحی کرد که برای تنظیم دمای دستگاه‌های جوجه‌کشی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

این سامانه از تغییر حجم جیوه در اثر افزایش یا کاهش دما استفاده می‌کرد و به طور خودکار دمای محیط را در محدوده مشخصی نگه می‌داشت.

این اختراع از نخستین تلاش‌ها برای ایجاد یک سیستم بازخوردی در کنترل دما محسوب می‌شود.

سال 1830 

در قرن نوزدهم، اندرو یور (Andrew Ure)، شیمیدان و صنعتگر اسکاتلندی، نوعی ترموستات بایمتال را معرفی کرد.

این ترموستات از دو فلز با ضرایب انبساط حرارتی متفاوت تشکیل می‌شد که به یکدیگر متصل بودند. با تغییر دما، اختلاف انبساط این دو فلز باعث خم شدن نوار بایمتال شده و می‌توانست یک مکانیزم کنترلی را فعال کند.

این فناوری به‌ویژه در صنایع نساجی برای کنترل دمای ماشین‌ آلات و محیط‌های صنعتی کاربرد پیدا کرد.

سال 1886 

در اواخر قرن نوزدهم، آلبرت باتز (Albert Butz)، مهندس سوئیسی-آمریکایی، نخستین ترموستات الکتریکی را اختراع کرد.

این اختراع امکان کنترل خودکار سیستم‌های گرمایشی ساختمان را فراهم کرد. ترموستات باتز با استفاده از یک کلید الکتریکی که به تغییرات دما حساس بود، می‌توانست سیستم گرمایش را به طور خودکار روشن یا خاموش کند.

این فناوری بعدها پایه شکل‌گیری شرکت Honeywell و توسعه گسترده ترموستات‌های خانگی شد.

سال 1936 

سرجیس ورنت (Sergius Vernet)، مهندس فرانسوی، ترموستات مومی (Wax Thermostat) را اختراع کرد.

در این نوع ترموستات از موم مخصوصی استفاده می‌شود که با افزایش دما منبسط شده و یک پیستون کوچک را حرکت می‌دهد.

این حرکت می‌تواند برای باز و بسته کردن مسیر جریان سیال یا فعال کردن مکانیزم‌های کنترلی به کار رود.

ترموستات‌های مومی به دلیل دقت مناسب، دوام بالا و ساختار ساده، به‌طور گسترده در سیستم‌های خنک‌کاری موتور خودروها و بسیاری از تجهیزات صنعتی مورد استفاده قرار گرفته‌اند و همچنان پایه بسیاری از ترموستات‌های مدرن محسوب می‌شوند.

محل قرارگیری ترموستات در خودرو

ترموستات در مسیر خروجی آب از موتور به رادیاتور نصب می‌شود. محل نصب آن در قطعه‌ای به نام هوزینگ ترموستات است.

این محل باعث می‌شود ترموستات بتواند جریان مایع خنک‌ کننده را به صورت دقیق کنترل کند.

نحوه عملکرد ترموستات خودرو

عملکرد ترموستات کاملاً خودکار و بر اساس دمای موتور است.

مرحله اول: موتور سرد

وقتی موتور تازه روشن می‌شود، ترموستات بسته است. در این حالت مایع خنک‌ کننده فقط داخل موتور گردش می‌کند تا موتور سریع‌تر گرم شود.

مرحله دوم: رسیدن به دمای استاندارد

وقتی دمای موتور به حد مشخص برسد، ترموستات شروع به باز شدن می‌کند.

مرحله سوم: ورود آب به رادیاتور

مایع خنک‌ کننده وارد رادیاتور می‌شود و توسط جریان هوا و فن خنک می‌شود.

مرحله چهارم: بازگشت آب به موتور

مایع خنک شده توسط واتر پمپ دوباره وارد موتور می‌شود.

این چرخه تا زمانی که موتور روشن است ادامه دارد.

دمای ترموستات خودروهای مختلف

دمای باز شدن ترموستات توسط شرکت سازنده تعیین می‌شود.

نمونه‌هایی از دمای ترموستات خودروها:

– پراید یورو 4 : 82 درجه 

– پژو 405 : 83 درجه 

– پژو 206 تیپ 2 و 5 : 89 درجه 

– پراید قدیمی : 76 درجه 

– پیکان کاربراتوری : 74 درجه 

– پیکان انژکتوری : 82 درجه

موتورهای مدرن معمولاً در دمای بالاتر کار می‌کنند زیرا این کار باعث کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی می‌شود.

علائم خرابی ترموستات خودرو

خرابی ترموستات می‌تواند مشکلات جدی برای موتور ایجاد کند.

مهم‌ترین علائم خرابی ترموستات خودرو عبارتند از:

بالا رفتن بیش از حد دمای موتور

اگر ترموستات باز نشود، آب داغ در موتور باقی می‌ماند و خودرو جوش می‌آورد.

سرد کار کردن موتور

اگر ترموستات در حالت باز، گیر کند، موتور به دمای مناسب نمی‌رسد.

نوسان آمپر آب

بالا و پایین رفتن غیر عادی آمپر آب می‌تواند نشانه خرابی ترموستات باشد.

کاهش توان موتور

دمای نامناسب باعث افت عملکرد موتور می‌شود.

افزایش مصرف سوخت

وقتی موتور در دمای مناسب کار نکند مصرف سوخت افزایش می‌یابد.

بیشتر مطالعه کنید: علائم خرابی ترموستات خودرو چیست؟ 6 نشانه مهم

نحوه تست سالم بودن ترموستات

تست در آب جوش

ترموستات را در ظرف آب جوش قرار دهید. 

اگر در دمای مشخص به آرامی باز شود، سالم است.

تست روی خودرو

1. خودرو را روشن کنید 

2. چند دقیقه صبر کنید 

3. شیلنگ بالای رادیاتور را لمس کنید 

اگر پس از گرم شدن موتور شیلنگ داغ شد، ترموستات باز شده است.

زمان تعویض ترموستات خودرو

ترموستات نیز مانند سایر قطعات خودرو عمر مشخصی دارد.

معمولاً توصیه می‌شود:

– هر 40 هزار کیلومتر

– یا هر 2 سال

تعویض شود.

تعویض به موقع از مشکلاتی مانند افزایش مصرف سوخت، داغ شدن موتور و خرابی سرسیلندر جلوگیری می‌کند.

آیا می‌توان بدون ترموستات رانندگی کرد؟

حذف ترموستات از خودرو کار اشتباهی است.

نبود ترموستات می‌تواند باعث:

– سرد کار کردن موتور 

– افزایش مصرف سوخت 

– کاهش راندمان موتور 

– آسیب به سرسیلندر

شود.

به همین دلیل وجود این قطعه برای عملکرد صحیح موتور ضروری است.

نکات مهم هنگام خرید ترموستات

برای خرید ترموستات مناسب به موارد زیر توجه کنید:

– سازگاری با مدل خودرو 

– دمای استاندارد و مناسب خودرو

– کیفیت ساخت ترموستات و داشتن استانداردهای لازم

– برند معتبر 

– سالم بودن اورینگ و واشر

ترموستات یکی از قطعات کوچک اما بسیار مهم در خودرو است که وظیفه تنظیم دمای موتور را بر عهده دارد.

عملکرد صحیح این قطعه باعث می‌شود موتور در دمای استاندارد کار کند و از مشکلاتی مانند جوش آوردن موتور، افزایش مصرف سوخت و آسیب‌های جدی به موتور جلوگیری شود.

بنابراین بررسی و تعویض به موقع ترموستات نقش مهمی در افزایش عمر موتور و بهبود عملکرد خودرو دارد.

سوالات متداول درباره ترموستات خودرو

ترموستات خودرو در چه دمایی باز می‌شود؟

بسته به نوع خودرو معمولاً بین 80 تا 90 درجه سانتی‌گراد باز می‌شود.

خرابی ترموستات چه مشکلی ایجاد می‌کند؟

می‌تواند باعث جوش آوردن موتور، سرد کار کردن موتور، افزایش مصرف سوخت و نوسان آمپر آب شود.

آیا حذف ترموستات باعث خنک‌تر شدن موتور می‌شود؟

خیر. حذف ترموستات باعث اختلال در تنظیم دمای موتور و افزایش استهلاک می‌شود.

هر چند وقت یکبار باید ترموستات تعویض شود؟

معمولاً توصیه می‌شود هر 40 هزار کیلومتر یا حدود دو سال تعویض شود.

مطالب مرتبط:

هرآنچه درباره خرابی ترموستات خودرو باید بدانید: از افزایش دمای موتور تا آسیب جدی

آیا حذف ترموستات خودرو کار درستی است؟